Diyarbakır Barosu Çocuk Hakları Merkezi, 2025 Nisan – 2026 Nisan döneminde 45 çocukla yapılan görüşmelere dayanarak hazırladığı “Diyarbakır Çocuk ve Gençlik Kapalı Ceza İnfaz Kurumu’nda Tutuklu Bulunan Oğlan Çocuklarına Yönelik Hak İhlalleri ve Tutulma Koşullarına İlişkin Rapor”u kamuoyuyla paylaştı.
Diyarbakır Barosu Çocuk Hakları Merkezi, 2025 Nisan – 2026 Nisan döneminde 45 çocukla yapılan görüşmelere dayanarak hazırladığı “Diyarbakır Çocuk ve Gençlik Kapalı Ceza İnfaz Kurumu’nda Tutuklu Bulunan Oğlan Çocuklarına Yönelik Hak İhlalleri ve Tutulma Koşullarına İlişkin Rapor”u kamuoyuyla paylaştı. Raporda, çocukların maruz kaldığı ihlallerin münferit değil, süreklilik arz eden yapısal sorunlar olduğuna dikkat çekildi.
AKRAN ZORBALIĞI VE ŞİDDET İDDİALARI ÖNE ÇIKTI
Rapora göre, çocuklar arasında akran zorbalığı yaygın şekilde gözlemlenirken, infaz koruma memurlarının fiziksel ve psikolojik şiddet uyguladığı yönünde iddialar da öne çıktı. Çocukların yüzde 40’ı koğuş içinde kavga veya ciddi sorun yaşandığını belirtirken, yüzde 73,3’ü koğuşta bazı kişiler tarafından kurallar konulduğunu ifade etti. Çocukların yüzde 51,1’i ise bu kuralların zorbalık içerdiğini ve uymayanların şiddete maruz kaldığını aktardı. Akran zorbalığına karşı kurumun önlem aldığını belirtenlerin oranı ise yüzde 22,2’de kaldı.
PERSONEL DAVRANIŞLARI VE MAHREMİYET İHLALLERİ
Her 4 çocuktan biri cezaevi personelinin hakaret veya onur kırıcı davranışına maruz kaldığını ifade ederken, her 5 çocuktan biri de fiziksel şiddet gördüğünü belirtti. Çocukların yüzde 13,3’ü çıplak aramaya maruz kaldığını, yüzde 20’si arama süreçlerinde mahremiyet ihlali yaşadığını, yüzde 15,6’sı ise uygunsuz fiziksel temasla karşılaştığını kaydetti.
KELEPÇE KULLANIMI VE TEMEL HAKLARA ERİŞİM
Raporda, kanunen yasak olmasına rağmen çocukların yüzde 53,3’üne nakil, hastane sevki ve çeşitli durumlarda kelepçe takıldığı bilgisi yer aldı. Eğitim hakkına erişimde süreklilik sağlanamadığı, eğitim materyallerinin yetersiz olduğu ve sosyal faaliyetlerin sınırlı kaldığı da vurgulandı.
SAĞLIK VE PSİKOSOSYAL DESTEK YETERSİZ
Sağlık hizmetlerine erişimde de sorunlar tespit edilen raporda, çocukların yalnızca yüzde 26,7’si gerekli tedbirlerin zamanında alındığını ifade etti. Psikososyal destek kapsamında ise çocukların yüzde 28,9’unun düzenli olarak psikologla görüşebildiği, görüşme yapanların önemli bir kısmının ise sürelerin yetersiz olduğunu belirttiği aktarıldı.
HABERLEŞME VE YARGIYA ERİŞİMDE ENGELLER
Haberleşme hakkı bakımından çocukların aileleriyle düzenli iletişim kurmakta zorlandığı, e-görüşme ücretlerinin yüksekliğinin bu hakkın kullanımını engellediği ifade edildi. Yargıya erişimde ise avukata ulaşım ve savunma hakkı konusunda çeşitli sorunlar yaşandığı kaydedildi.
BARINMA VE BESLENME KOŞULLARI
Barınma koşullarına ilişkin bulgulara göre çocukların yüzde 68,9’u koğuş kapasitesinin aşıldığını belirtirken, yüzde 80’i günde üç öğün yemek verilmediğini ifade etti.
“İHLALLER YAPISAL VE SÜREKLİ”
Raporda, personel şiddeti, akran zorbalığı, kelepçe kullanımındaki keyfilik, eğitim ve sağlık hizmetlerine erişimdeki aksaklıklar ile savunma hakkının etkin kullanımının engellenmesinin yaygın ve kronik hale geldiği vurgulandı.
ONARICI ADALET VURGUSU
Açıklamada, “Suça sürüklenen çocuklar” konusundaki tartışmaların çoğunlukla cezaların artırılmasına odaklandığına işaret edilerek, çocuk adalet sisteminin yalnızca cezalandırma temelli olamayacağı, onarıcı adalet anlayışının güçlendirilmesi gerektiği belirtildi.
ŞİKAYET MEKANİZMALARI YETERSİZ
Raporda, çocukların maruz kaldıkları ihlalleri şikayet etmekten çekindiği, bunun da ihlallerin görünmez kalmasına neden olduğu ifade edildi. Çocukların güvenliğini esas alan, gizlilik temelli ve bağımsız başvuru mekanizmalarının oluşturulmasının acil ihtiyaç olduğu vurgulandı.
TBMM’YE ÇAĞRI
Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde kurulan araştırma komisyonunun çalışmalarının önemine dikkat çekilen raporda, sahadan elde edilen verilerin dikkate alınarak çocuk adalet sistemine yönelik düzenlemelerin ivedilikle hayata geçirilmesi çağrısında bulunuldu.